طلاق و مهریه

آیه

وَ إِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدالَ زَوْجٍ مَکانَ زَوْجٍ وَ آتَیتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَیئاً أَ تَأْخُذُونَهُ بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبِیناً[1]

ترجمه

و اگر خواستید همسری به جای همسری انتخاب کنید و مال فراوانی به آنان داده باشید، از او چیزی نگیرید. آیا می خواهید با بهتان و گناه آشکار، آن را بازپس گیرید؟!

شأن نزول

قبل از اسلام، رسم بر این بود: اگر می خواستند همسر سابق را طلاق دهند و ازدواج جدیدی کنند، برای فرار از پرداخت مهریه، همسر خود را به اعمال منافی عفت متهم می کردند، و بر او سخت می گرفتند، تا حاضر شود مهر خویش را که معمولًا قبلًا دریافت می شد بپردازد، و طلاق گیرد، و همان مهر را برای همسر دوم قرار می دادند. آیه فوق به شدت از این کار زشت جلوگیری کرده و آن را مورد نکوهش قرار می دهد.[2]

«قنطار» به معنای مال زیاد که مانند پل و قنطره وسیلۀ بهره برداری است. در دوران جاهلیت، بعضی همین که می خواستند همسر دیگری بگیرند، به همسر اوّل تهمت می زدند تا او در فشار قرار گیرد و مهریه خود را ببخشد آنگاه شوهر او را طلاق می داد، سپس از همان مهرِ برگردانده شده، همسر دیگری می گرفت. آیه، این سنّت جاهلی را نکوهش می کند.

پیام ها:

1-ازدواج مجدّد از نظر اسلام مجاز است. «اسْتِبْدالَ زَوْجٍ مَکانَ زَوْجٍ»

2-طلاق، به دست مرد است. «أَرَدْتُمُ اسْتِبْدالَ زَوْجٍ»

3-مهریه زیاد، اشکالی ندارد، گرچه سفارش به مهریه کم شده است. «آتَیتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً»

4-مالکیت انسان در چهارچوب قوانین الهی، محدودیت ندارد. «قِنْطاراً»

5-اسلام، حامی حقوق زن است و ازدواج دوّم را به قیمت ضایع کردن حقّ همسر اوّل منع می کند. «فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَیئاً»

6-زن، حقّ مالکیت دارد و مهریه، بی کم وکاست باید به او تحویل شود. «فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَیئاً»

7-اگر شخصی به حقّ، مالک شد، نمی توان مالش را اگرچه زیاد باشد از او گرفت. فَلا تَأْخُذُوا. . .

8-یکی از بدترین انواع ظلم، گرفتن مال مردم، همراه با توجیه کردن و تهمت زدن و بردن آبروی آنان است. «أَ تَأْخُذُونَهُ بُهْتاناً وَ إِثْماً»